Ngày 1/6, Hải quân Nga chính thức đưa tuần dương hạm hạt nhân hạng nặng Admiral Nakhimov ra biển, để thực hiện giai đoạn thử nghiệm cuối cùng trước khi tái biên chế. Động thái này đánh dấu chặng cuối của chương trình hiện đại hóa kéo dài gần ba thập kỷ, đồng thời mở đường cho sự trở lại của một trong những chiến hạm nổi uy lực nhất từng được chế tạo.
Admiral Nakhimov thuộc lớp Kirov, lớp tuần dương hạm hạt nhân duy nhất còn hoạt động trên thế giới. Sau nhiều năm nằm tại xưởng nâng cấp, con tàu lần đầu tiên vận hành bằng chính động lực của mình vào tháng 8/2025, trước khi bước vào các thử nghiệm chuyên sâu trên biển.
Với lượng giãn nước khoảng 28.000 tấn, Admiral Nakhimov lớn hơn cả tàu sân bay trực thăng lớp Izumo của Nhật Bản và tương đương gần ba tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ cộng lại. Đây cũng là chiến hạm mặt nước có động cơ hạt nhân lớn nhất đang phục vụ trên toàn cầu.
Cận cảnh tàu tuần dương hạt nhân lớp Kirov của Nga. Ảnh Military Watch
Kho hỏa lực mạnh
Điểm đáng chú ý nhất trên Admiral Nakhimov không nằm ở kích thước mà ở hệ thống vũ khí hoàn toàn mới sau khi hiện đại hóa.
Theo các thông tin được công bố, chiến hạm này sở hữu tổng cộng 176 ống phóng thẳng đứng dành cho tên lửa cỡ lớn. Trong đó, 96 ống phóng được bố trí cho các tên lửa phòng không sử dụng phiên bản hải quân hóa của hệ thống S-400. Quy mô hỏa lực này tương đương khoảng ba tiểu đoàn S-400 triển khai trên bộ.
80 ống phóng còn lại có thể mang nhiều loại tên lửa hành trình tấn công mặt đất, chống hạm và đặc biệt là tên lửa siêu vượt âm Zircon. Đây là loại vũ khí được Nga đánh giá là một trong những quân bài chiến lược quan trọng nhất hiện nay.
Zircon có tốc độ lên tới Mach 9, tương đương khoảng 11.000 km/h, tầm bắn trên 1.000 km và khả năng cơ động cao trong giai đoạn cuối hành trình. Những đặc tính này khiến việc đánh chặn trở nên cực kỳ khó khăn đối với các hệ thống phòng thủ hiện đại.
Giới chuyên gia Nga nhiều lần khẳng định Zircon mang lại lợi thế đáng kể cho các chiến hạm nước này trong tác chiến chống hạm tầm xa. Hiện chỉ một số ít vũ khí như tên lửa đạn đạo chống hạm YJ-21 hoặc YJ-20 của Trung Quốc được cho là có năng lực tương đương hoặc vượt trội.
Chính nhờ sự kết hợp giữa lượng đạn lớn, hệ thống phòng không tầm xa và tên lửa siêu vượt âm, Admiral Nakhimov thường được truyền thông Nga gọi là chiến hạm mặt nước mạnh nhất thế giới.
Tàu tuần dương hạt nhân lớp Kirov của Nga. Ảnh Military Watch
Biểu tượng của hạm đội Liên Xô
Dù Admiral Nakhimov sắp trở lại hoạt động, tương lai của toàn bộ chương trình Kirov vẫn còn nhiều dấu hỏi.
Trước đây, Bộ Quốc phòng Nga từng dự định hiện đại hóa cả hai tuần dương hạm lớp Kirov còn lại là Admiral Nakhimov và Pyotr Veliky. Tuy nhiên, năm 2023, Moskva xác nhận Pyotr Veliky sẽ không được nâng cấp mà thay vào đó sẽ nghỉ hưu sớm.
Quyết định này được cho là xuất phát từ chi phí vận hành quá lớn, kinh phí hiện đại hóa rất cao và áp lực ngân sách trong bối cảnh Nga phải ưu tiên nguồn lực cho các hoạt động quân sự khác.
Điều này đồng nghĩa Admiral Nakhimov nhiều khả năng sẽ trở thành chiến hạm duy nhất của lớp Kirov tiếp tục phục vụ trong tương lai.
Tình trạng đó phản ánh thực tế rằng, ngành đóng tàu quân sự Nga gần như không còn đóng mới các chiến hạm cỡ khu trục hạm hoặc tuần dương hạm kể từ sau khi Liên Xô tan rã. Trong khi đó, trọng tâm đầu tư của Hải quân Nga nhiều năm qua đã chuyển mạnh sang lực lượng tàu ngầm hạt nhân.
Các tàu ngầm tấn công lớp Yasen-M hiện được xem là một trong những nền tảng tác chiến dưới nước hiện đại nhất thế giới và phù hợp hơn với chiến lược đối phó các hạm đội NATO bằng phương thức bất đối xứng.
Tàu tuần dương hạt nhân lớp Kirov của Nga, Admiral Nakhimov, sau khi được tân trang. Ảnh Military Watch
Ngược lại, lớp Kirov là sản phẩm của thời kỳ Hải quân Liên Xô theo đuổi cạnh tranh trực diện với Mỹ trên đại dương bằng những chiến hạm nổi khổng lồ mang hỏa lực áp đảo.
Tuy vậy, sự gia tăng cạnh tranh chiến lược tại Bắc Cực đang khiến Moskva nhìn nhận lại giá trị của các chiến hạm cỡ lớn. Với khả năng hoạt động dài ngày nhờ động cơ hạt nhân, hỏa lực mạnh và phạm vi tác chiến rộng, Admiral Nakhimov được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong Hạm đội phương Bắc, đặc biệt là nhiệm vụ bảo vệ Tuyến đường Biển phương Bắc và các lợi ích chiến lược của Nga tại khu vực Bắc Cực.
Sau gần 30 năm chờ đợi, sự trở lại của Admiral Nakhimov không chỉ đánh dấu sự hồi sinh của một chiến hạm huyền thoại thời Liên Xô mà còn cho thấy Moskva vẫn muốn duy trì biểu tượng sức mạnh hải quân mặt nước giữa lúc cán cân quân sự trên đại dương đang thay đổi nhanh chóng.