Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Reuters)
Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran vào ngày 28/2, làm thiệt mạng Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei và một số quan chức cấp cao, cùng hàng trăm thường dân.
Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel và khắp khu vực. Nước này cũng ngay lập tức đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển chính cho các sản phẩm năng lượng, khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt.
Một thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được vào đầu tháng 4, nhưng các cuộc đụng độ vẫn tiếp tục nổ ra ở vùng Vịnh, và sự phong tỏa của Iran ở eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn. Mỹ cũng đã áp đặt lệnh bao vây hải quân riêng của mình đối với các cảng của Iran.
Bất chấp những tuyên bố của Tổng thống Mỹ Trump rằng hai bên sắp đạt được một thỏa thuận, vẫn chưa có bước đột phá ngoại giao lớn nào để chấm dứt tình trạng bế tắc hiện tại.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, không có cuộc giao tranh dữ dội nào nổ ra, nhưng điều đó không cải thiện được thái độ của cử tri về cuộc xung đột.
Ngay cả trước khi xung đột bùng phát, các cuộc thăm dò dư luận đã cho thấy hầu hết người Mỹ phản đối việc tấn công Iran. Nhiều cử tri Mỹ cho rằng, chiến dịch quân sự là không cần thiết và gây bất lợi cho đất nước.
“Rõ ràng là rất ít người Mỹ nghĩ rằng cuộc chiến với Iran phục vụ lợi ích của Mỹ”, Shibley Telhami - giáo sư về hòa bình và phát triển tại Đại học Maryland, người đã tiến hành các cuộc thăm dò dư luận về cuộc chiến - cho biết.
Theo các chuyên gia, việc thiếu sự ủng hộ của công chúng đối với cuộc chiến là rất quan trọng, vì điều đó có thể làm suy yếu vị thế chính trị của ông Trump ở trong nước.
Đảng Dân chủ hy vọng sẽ có thể giành lại quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Nếu đảng Dân chủ thành công, chương trình nghị sự của Tổng thống Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ có thể bị chệch hướng.
Một cuộc thăm dò ý kiến về các vấn đề quan trọng của Đại học Maryland hôm 4/6 cho thấy, chỉ 16% cử tri Mỹ được hỏi tin rằng Mỹ đã thắng hoặc đang thắng trong cuộc chiến. Công chúng Mỹ dường như không tin vào những tuyên bố chiến thắng lặp đi lặp lại của Tổng thống Trump.
Khảo sát cũng cho thấy, đa số cử tri được hỏi tin rằng cuộc chiến đã gây ra nhiều tác động tiêu cực hơn là tích cực đối với lợi ích của Mỹ.
Ngược lại, chỉ có 12% số người được hỏi, bao gồm 25% đảng viên Cộng hòa, cho rằng tác động của cuộc chiến là tích cực hơn là tiêu cực.
Ông Telhami gọi kết quả này là “đáng kinh ngạc”. “Việc nhiều đảng viên Cộng hoà cho rằng chiến tranh ngày càng gây bất lợi cho Mỹ sẽ báo hiệu rắc rối đối với Tổng thống Trump trong thời gian tới”, ông Telhami nói với Al Jazeera .
“Đây là một cuộc chiến rất không được lòng dân”, Jonathan Guyer - đến từ Viện Nghiên cứu Các vấn đề Toàn cầu (IGA), đơn vị đã thực hiện các cuộc thăm dò dư luận về xung đột - cho biết. “Chiến dịch được lòng cử tri Cộng hòa hơn một chút so với cử tri Dân chủ, nhưng vẫn có một tỷ lệ phản đối đáng chú ý trong đảng Cộng hòa”, ông Guyer nói.
Thảm hoạ kinh tế
Mặc dù chính sách đối ngoại hiếm khi nằm trong danh sách ưu tiên hàng đầu của cử tri, nhưng việc đóng cửa eo biển Hormuz đang ảnh hưởng đến túi tiền của người Mỹ và làm gia tăng lạm phát.
Người Mỹ dường như nhận thức rõ mối liên hệ này.
Cuộc khảo sát của IGA cho thấy, 79% cử tri được hỏi cho rằng cuộc chiến “đã ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt” ở Mỹ.
Ông Telhami cho biết cuộc xung đột hiện là một vấn đề kinh tế đối với Mỹ, chứ không chỉ là vấn đề chính sách đối ngoại, và điều đó sẽ đóng vai trò quan trọng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
“Giờ đây, đó là vấn đề túi tiền”, ông nói. “Nó không còn chỉ là một hoạt động quân sự ở nước ngoài nữa. Nó không còn chỉ là điều gì đó diễn ra ngoài khơi bờ biển của chúng ta nữa”.
Cuộc biểu tình phản đối chiến dịch tấn công Iran ở New York (Mỹ). (Ảnh: AP)
Tổng thống Trump đã bác bỏ những hậu quả kinh tế của cuộc chiến, thường xuyên viện dẫn những khoản lợi nhuận gần đây trên thị trường chứng khoán.
Ông cũng lập luận rằng những khó khăn kinh tế là cái giá nhỏ phải trả để đạt được mục tiêu của mình ở Iran - cụ thể là ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, điều mà Tehran phủ nhận.
Tháng trước, ông Trump cho rằng áp lực trong nước không đóng vai trò gì trong cách tiếp cận của ông đối với cuộc chiến. “Tôi không nghĩ về tình hình tài chính của người Mỹ. Tôi không nghĩ về bất cứ ai”, ông nói. “Tôi chỉ nghĩ về một điều: Chúng ta không thể để Iran có vũ khí hạt nhân. Chỉ vậy thôi. Đó là điều duy nhất thúc đẩy tôi”.
Ông cũng nói rằng cuộc bầu cử tháng 11 không ảnh hưởng đến chiến lược của ông đối với Iran. “Tôi không quan tâm đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ”, ông nói với các phóng viên.
Nhưng ông Telhami tin rằng, Tổng thống Trump đang cố gắng thể hiện sự thờ ơ về những hệ lụy trong nước, để người dân Iran không nghĩ rằng ông đang tuyệt vọng muốn chấm dứt chiến tranh, điều này sẽ làm suy yếu vị thế đàm phán của ông.
“Thực tế, ông ấy quan tâm vì nhiều lý do, một trong số đó là di sản, đặc biệt là về kinh tế”, ông Telhami nói với Al Jazeera .
Ông nói thêm rằng cuộc chiến có thể biến thành thảm họa kinh tế đối với Mỹ, khi giá dầu tăng vọt do các cuộc phong tỏa ở vùng Vịnh. Điều đó có thể làm suy yếu cơ hội của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử.
“Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nếu Đảng Cộng hòa mất cả Hạ viện và Thượng viện, thì ông ấy sẽ ở trong một vị thế tồi tệ, không thể thực hiện các chính sách và có thể phải đối mặt với việc bị luận tội”, ông Telhami nói.
Trong bối cảnh người dân Mỹ đang gặp khó khăn về tài chính, các nhà phê bình cho rằng, việc ông Trump coi thường những khó khăn của họ có thể đang làm tổn hại đến vị thế của ông.
Ông Telhami cũng nhắc đến khoảng thời gian chuẩn bị ngắn ngủi trước chiến tranh. Trước khi ném bom Iran, chính quyền Tổng thống Trump đã không nói với công chúng Mỹ về sự cần thiết cấp bách phải tấn công, và cũng không trình bày vấn đề này trước Quốc hội.
“Trong mọi cuộc chiến, tổng thống thường chuẩn bị tâm lý cho công chúng”, ông Telhami nói. “Trong trường hợp cụ thể này, không có nỗ lực nào để xây dựng lý do biện minh cho cuộc chiến”.