Đắk Lắk (thủ phủ cà phê của Việt Nam) đang được đề xuất trở thành địa phương đầu tiên của Việt Nam triển khai Dự án thí điểm ứng phó tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu, với tổng kinh phí dự kiến 9,8 triệu USD từ Quỹ Ứng phó Tổn thất và Thiệt hại toàn cầu (FRLD).
Đây là nguồn tài chính quốc tế được hình thành sau các vòng đàm phán khí hậu toàn cầu nhằm hỗ trợ những quốc gia và địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai, thời tiết cực đoan và các tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.
Dự án do UBND tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Cục Khí tượng Thủy văn và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) xây dựng, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2027 - 2031.
Nếu được thông qua, đây sẽ là mô hình thí điểm đầu tiên của Việt Nam tiếp cận cơ chế tài chính khí hậu mới nhằm hỗ trợ người dân ứng phó với các tổn thất do biến đổi khí hậu gây ra.
Đắk Lắk ứng phó với khô hạn.
Theo đề xuất, dự án tập trung hỗ trợ trực tiếp các nhóm dân cư dễ bị tổn thương thông qua các giải pháp phục hồi sinh kế, tăng cường khả năng thích ứng và giảm thiểu rủi ro trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Hai địa bàn được lựa chọn triển khai gồm xã Krông Năng - khu vực thường xuyên đối mặt với hạn hán kéo dài và phường Phú Yên - nơi chịu tác động của ngập lụt, xâm nhập mặn và triều cường. Đây được xem là hai vùng đại diện cho những dạng rủi ro khí hậu đặc trưng của Đắk Lắk.
Dự kiến khoảng 10.000 hộ dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ các chương trình hỗ trợ phục hồi sinh kế sau thiên tai, giúp ổn định đời sống và sản xuất. Bên cạnh đó, khoảng 2.000 hộ cận nghèo sẽ được hỗ trợ tham gia bảo hiểm tham số - một hình thức bảo hiểm mới cho phép chi trả dựa trên các chỉ số khí hậu được xác định trước, thay vì phải chờ đánh giá thiệt hại thực tế.
Các giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc ứng phó với rủi ro khí hậu, giảm thiểu thiệt hại về kinh tế và nâng cao khả năng phục hồi sau thiên tai.
Ứng dụng AI và dữ liệu vệ tinh để hỗ trợ người dân nhanh hơn
Một trong những điểm mới của dự án là cơ chế giải ngân hỗ trợ dựa trên dữ liệu và công nghệ hiện đại.
Theo đó, hệ thống sẽ sử dụng dữ liệu khí tượng thủy văn, ảnh vệ tinh, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các ngưỡng rủi ro được thiết lập từ trước để theo dõi diễn biến thời tiết. Khi các chỉ số vượt ngưỡng cảnh báo, nguồn hỗ trợ có thể được kích hoạt ngay lập tức.
Cách làm này giúp rút ngắn đáng kể thời gian hỗ trợ so với quy trình truyền thống vốn phải trải qua nhiều bước thống kê và đánh giá thiệt hại sau thiên tai. Nhờ đó, người dân có thể tiếp cận nguồn lực nhanh hơn vào thời điểm cần thiết nhất.
Song song với các gói hỗ trợ tài chính, dự án cũng hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu rủi ro khí hậu, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm, qua đó tăng hiệu quả phòng ngừa và giảm nhẹ thiệt hại.
Tiền đề để nhân rộng trên toàn quốc
Theo các đơn vị xây dựng dự án, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ người dân Đắk Lắk mà còn tạo ra mô hình tham chiếu cho các địa phương khác của Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.
Nếu được triển khai thành công, dự án sẽ góp phần mở ra hướng tiếp cận mới trong huy động nguồn lực quốc tế cho ứng phó biến đổi khí hậu, đồng thời tạo tiền đề để nhân rộng các cơ chế tài chính khí hậu tiên tiến trên phạm vi cả nước.
Trong bối cảnh thiên tai cực đoan xuất hiện với tần suất ngày càng cao, việc thí điểm một mô hình hỗ trợ dựa trên dữ liệu, công nghệ và cơ chế tài chính hiện đại được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, bảo vệ sinh kế và giảm thiểu những tổn thất do biến đổi khí hậu gây ra.