Chuyến thăm chính thức đầu tiên của Thủ tướng Canada Mark Carney tới Bắc Kinh trong tuần này được coi là bước đi quan trọng nhằm tái lập đối thoại và thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương.
Trong 5 ngày làm việc tại Trung Quốc, ông Carney sẽ hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình, Thủ tướng Lý Cường cùng nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lớn, với trọng tâm là các lĩnh vực thương mại, nông nghiệp và năng lượng. Đây là 3 trụ cột chính trong quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia.
Theo giới quan sát, đây là chuyến thăm “không thể tưởng tượng nổi” nếu diễn ra trước nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Donald Trump.
Quan hệ Canada - Trung Quốc từng rơi xuống mức thấp nhất khi cả hai bên tiến hành các vụ bắt giữ nhân sự cấp cao của nhau vào năm 2020. Căng thẳng tiếp tục leo thang trong năm 2024 khi Canada áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc và 25% đối với thép, nhôm, một đòn trả đũa trước các chính sách thương mại cứng rắn từ phía Mỹ. Trung Quốc phản ứng mạnh bằng cách áp thuế lên các mặt hàng nông sản chủ lực của Canada như hạt cải dầu, thịt heo và hải sản.
Tuy nhiên, khi ông Trump bước vào nhiệm kỳ thứ hai với các chính sách “Nước Mỹ trên hết”, cả Canada và Trung Quốc đều trở thành đối tượng của hàng loạt rào cản thuế quan từ Washington. Tình thế này đang buộc hai nước xem lại mối quan hệ với Mỹ và tìm kiếm sự ổn định trong quan hệ song phương với nhau.
Theo Stephen Olson, cựu đàm phán thương mại Mỹ, việc Trung Quốc và Canada tìm cách ổn định quan hệ là “điều tất yếu” trong bối cảnh cả hai đều không còn có thể dựa vào sự nhất quán từ Mỹ.
Với tổng kim ngạch thương mại song phương đạt 82,15 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm 2025, giảm 4,45% so với cùng kỳ, cả hai bên đều có lý do để hành động. Trong số đó, Trung Quốc xuất khẩu 43,93 tỷ USD hàng hóa sang Canada, tăng nhẹ so với năm trước, chủ yếu là hàng điện tử tiêu dùng và xe cơ giới. Ở chiều ngược lại, Canada cung cấp cho Trung Quốc các mặt hàng như dầu thô, đồng và quặng sắt. Tuy nhiên, tiềm năng hợp tác vẫn còn rất lớn, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ.
Jayant Menon, chuyên gia cao cấp tại Viện ISEAS, Yusof Ishak (Singapore), nhận định rằng Trung Quốc có nhu cầu rất lớn về nông sản. Canada hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội này, đặc biệt là trong bối cảnh Trung Quốc đã từng nhập khẩu đến 3,4 tỷ USD dầu cải vào năm 2024, trước khi Bắc Kinh áp thuế gần 100% lên sản phẩm này để trả đũa xe điện Canada.
Ngoài nông nghiệp, ông Menon cho rằng Canada cũng có thể đón thêm sinh viên và khách du lịch Trung Quốc, giúp thúc đẩy ngành dịch vụ, vốn đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế Canada. Do nền kinh tế Canada không quá lớn, nên chỉ cần một sự bứt tốc nhẹ trong thị phần hợp tác từ Trung Quốc cũng đủ tạo ra tác động đáng kể.
Mặc dù chưa có kỳ vọng nào về việc hai bên sẽ ngay lập tức dỡ bỏ thuế quan trong tuần này, nhưng các chuyên gia cho rằng các cuộc gặp cấp cao như chuyến đi này của Thủ tướng Carney sẽ “đặt nền móng” cho những cuộc đàm phán thực chất trong những tháng tới.
Lynn Song, nhà kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc của ING, nhận định thuế quan là “một lĩnh vực đáng chú ý” vì những bước tiến tích cực có thể mở đường cho việc hạ nhiệt xung đột.
Harry Murphy Cruise, trưởng bộ phận thương mại toàn cầu tại Oxford Economics, cũng cho rằng đàm phán song phương cấp cao, tương tự như giữa Trung Quốc và Úc trước đây, có thể định hình lại toàn bộ giai đoạn thương lượng sắp tới.
Về phía Canada, ông Carney nhấn mạnh rằng Ottawa đang tích cực “tìm kiếm các đối tác mới trên toàn cầu” nhằm tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng vững chắc hơn trước các cú sốc toàn cầu.
Với việc Mỹ đánh thuế vào các mặt hàng then chốt như thép và gỗ, Canada đang chịu sức ép ngày càng lớn trong việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang phải chật vật để đàm phán hạ thuế với Mỹ, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia ngoài phương Tây.
Tham khảo SCMP