Dòng tàu vận tải rời Trung Đông đang suy giảm mạnh, gần như tê liệt, sau khi Mỹ triển khai phong tỏa các cảng của Iran nhằm đáp trả những đe dọa của Tehran nhằm vào hoạt động xuất khẩu năng lượng tại eo biển Hormuz – điểm trung chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới .
Tàu hàng hoạt động trên Vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz, nhìn từ Ras al-Khaimah (UAE), trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran, ngày 11/3/2026. (Ảnh: Reuters)
Diễn biến này khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển. Trong khi châu Á đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, Mỹ vẫn duy trì sản lượng dầu và khí đốt ở mức cao, gần kỷ lục. Đây là cơ sở để Tổng thống Donald Trump và nhiều quan chức tiếp tục khẳng định nước này đạt “độc lập năng lượng”.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy khái niệm này mang tính tương đối. Giá nhiên liệu tại Mỹ vẫn tăng mạnh theo diễn biến thị trường quốc tế. Tính đến ngày 15/4, giá xăng trung bình tại Mỹ đạt 4,11 USD/gallon, tăng khoảng 50% so với mức đáy hồi tháng 1. Giá dầu diesel cũng lên tới 5,64 USD/gallon.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân nằm ở bản chất toàn cầu của thị trường dầu mỏ. “Dầu là hàng hóa mang tính toàn cầu. Mỹ có thể không thiếu nguồn cung trong nước, nhưng vẫn phải trả theo mặt bằng giá quốc tế”, ông Jim Wicklund, chuyên gia phân tích năng lượng, nhận định.
Theo ông Wicklund, dù an ninh năng lượng đã được cải thiện đáng kể so với giai đoạn khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, Mỹ vẫn chưa thể hoàn toàn tự chủ. Trên thực tế, quốc gia này vẫn nhập khẩu lượng dầu nhỉnh hơn so với xuất khẩu, chủ yếu từ Canada, Mexico và Venezuela.
Các chuyên gia cũng lưu ý Mỹ không có đủ nguồn cung dư để bù đắp khoảng trống nguồn cung từ Trung Đông. Hoạt động khai thác trong nước cũng chỉ tăng nhẹ kể từ khi xung đột leo thang.
Máy bay F-35B Lightning II cất cánh từ tàu sân bay USS Tripoli (LHA 7).
Trong bối cảnh đó, xu hướng các quốc gia tăng cường tích trữ dầu và hạn chế xuất khẩu đang nổi lên, ông Arjun Murti, đối tác phụ trách vĩ mô và chính sách năng lượng tại công ty nghiên cứu - đầu tư Veriten, cho biết.
Tuy nhiên, với Mỹ, chiến lược này dường như không khả thi. Nguyên nhân là nước này vẫn phải nhập khẩu các loại dầu thô nặng để phục vụ các nhà máy lọc dầu trong nước, đồng thời xuất khẩu lượng dầu nhẹ dư thừa được khai thác nội địa. Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu của Mỹ cũng cần xuất khẩu phần xăng và dầu diesel dư thừa, nếu không sẽ phải cắt giảm hoạt động.
“Phản xạ của các chính trị gia có thể là hạn chế xuất khẩu, nhưng thực tế là tất cả các mặt hàng này cần được giao dịch trên phạm vi toàn cầu để cân bằng cung - cầu” , ông Murti nói với Fortune. “Không thể dùng các biện pháp hạn chế để kéo giá xuống. Thị trường cần thương mại".
Song tin tích cực đối với Mỹ là nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong nước vẫn ở mức thấp nhờ sản lượng lớn. Tuy nhiên, rủi ro chính nằm ở áp lực lạm phát và những tác động dây chuyền đối với kinh tế toàn cầu, ông Murti nhận định.
Trạm xăng tại Mỹ, ngày 4/4/2026. (Ảnh: Reuters/Jim Vondruska)
Trong khi đó, xuất khẩu năng lượng của Mỹ đang gia tăng mạnh, đạt mức kỷ lục 12,7 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 10/4, một phần nhờ việc giải phóng dự trữ dầu chiến lược.
Giá dầu chuẩn quốc tế hiện duy trì trên 90 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với khoảng 60 USD hồi đầu năm. Đáng chú ý, giá dầu giao ngay cho các lô hàng thực tế đã lên gần 120 USD/thùng, phản ánh sự chênh lệch lớn so với thị trường hợp đồng tương lai.
Tiến gần tới "điểm gãy"
Giới phân tích cảnh báo thị trường đang tiến gần “điểm tới hạn”, khi lượng dầu dự trữ và nguồn cung vận chuyển trên biển dần cạn kiệt sau nhiều tuần gián đoạn.
“ Chúng ta đang tiến tới một điểm tới hạn, nơi dòng chảy dầu, các sản phẩm tinh chế và những mặt hàng khác như phân bón, heli sẽ phải được khôi phục với quy mô lớn hơn, nếu không, nền kinh tế toàn cầu có nguy cơ chịu tác động rất nghiêm trọng”, ông Arjun Murti cảnh báo.
Tàu chiến Mỹ phong toả các cảng Iran trong khi Iran phong toả eo biển Hormuz.
Ông Wicklund thậm chí khẳng định thế giới có thể đối mặt nguy cơ suy thoái trong vòng chưa đầy hai tháng nếu eo biển Hormuz không được mở lại. “ Tôi vẫn hy vọng, nhưng tình hình đã thay đổi và trở nên nguy hiểm hơn, khi lệnh ngừng bắn rất mong manh và lập trường của hai bên vẫn còn cách xa” , ông nói.
Trên thực địa, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa nghiêm ngặt. Hải quân Mỹ cảnh báo các tàu không được cố vượt qua khu vực phong tỏa, nếu không sẽ bị kiểm tra, tịch thu, thậm chí sử dụng vũ lực.
Bà Ana Subasic, chuyên gia phân tích rủi ro thương mại tại Kpler, cho biết chưa có tàu chở dầu nào của Iran tiến ra đại dương kể từ khi Mỹ bắt đầu phong tỏa.
“Không có các cuộc tấn công mới, nhưng cũng không có lô hàng dầu mới từ Iran. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy phong tỏa đang phát huy hiệu quả”, bà nói.
Các chuyên gia nhận định, ngay cả khi xung đột sớm hạ nhiệt, giá năng lượng toàn cầu vẫn sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài do những đứt gãy trong chuỗi cung ứng chưa thể sớm khắc phục.
“Sẽ còn tồn tại một mức ‘phí rủi ro’, và điều đó sẽ được phản ánh trong giá dầu toàn cầu” , ông Wicklund nhận định.