Cuộc khủng hoảng Trung Đông đã cho thấy những giới hạn trong mức độ sẵn sàng chịu đựng thiệt hại kinh tế trong nước của ông Trump ngay cả khi vị Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ liên tục nhắc đến các chiến thắng.
Ông Trump đã cùng Israel tấn công Iran vào ngày 28/2 dựa trên những gì ông gọi là các mối đe dọa an ninh sắp xảy ra, đặc biệt là liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này. Nhưng giờ đây, với giá xăng dầu ở Mỹ tăng cao, lạm phát gia tăng và tỷ lệ ủng hộ giảm sút, ông Trump đang phải chạy đua để đạt được một thỏa thuận ngoại giao nhằm ngăn chặn các hệ lụy tiêu cực ở trong nước, Reuters đưa tin.
Các nhà phân tích nhận định, mặc dù Iran đã bị giáng những đòn nặng nề về mặt quân sự, họ lại chứng minh được khả năng gây ra những tổn thất kinh tế mà ông Trump và các trợ lý đã đánh giá thấp, châm ngòi cho cú sốc năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất từ trước đến nay.
Chi phí năng lượng và nguy cơ suy thoái
Tổng thống Trump thường công khai tỏ ra thờ ơ trước những lo ngại về tình hình kinh tế trong nước do chiến tranh gây ra. Tuy nhiên, ông khó có thể phớt lờ thực tế rằng, dù Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào 1/5 lượng dầu xuất khẩu toàn cầu từng bị phong tỏa bởi sự kìm kẹp của Iran đối với eo biển Hormuz, chi phí năng lượng tăng vọt đã giáng một đòn mạnh vào người tiêu dùng Mỹ. Cảnh báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về nguy cơ suy thoái toàn cầu càng làm tăng thêm bầu không khí ảm đạm.
Áp lực tìm kiếm lối thoát cho cuộc chiến gây tranh cãi này đã gia tăng khi các thành viên đảng Cộng hòa của ông Trump đang phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.
Tất cả những điều này đều không qua mắt được các nhà lãnh đạo Iran, những người đã sử dụng vị thế kiểm soát eo biển để ép đội ngũ của ông Trump phải ngồi vào bàn đàm phán.
Các nhà phân tích cho rằng các đối thủ của Mỹ như Trung Quốc và Nga có thể tự rút ra bài học cho riêng mình: mặc dù ông Trump đã cho thấy xu hướng sử dụng sức mạnh quân sự trong nhiệm kỳ thứ hai, ông lại tìm kiếm một lối thoát ngoại giao ngay khi sức nóng kinh tế ở trong nước trở nên khó chịu.
"Ông Trump đang cảm nhận được sức ép kinh tế, vốn là gót chân Achilles của ông trong cuộc chiến mang tính tự chọn này," Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại trong chính quyền Obama và hiện đứng đầu công ty tư vấn chiến lược Global Situation Room, nhận định.
Phát ngôn viên Nhà Trắng Kush Desai cho biết, trong khi nỗ lực hướng tới một thỏa thuận với Iran để giải quyết các vấn đề "tạm thời" của thị trường năng lượng, chính quyền "chưa bao giờ mất đi sự tập trung vào việc thực thi chương trình nghị sự về tăng trưởng và khả năng chi trả của tổng thống."
"Tổng thống Trump hoàn toàn có thể làm nhiều việc cùng một lúc", ông Desai khẳng định.
Sức ép ngày càng rõ rệt
Sự chuyển hướng đột ngột của ông Trump vào ngày 8/4 từ các cuộc không kích sang con đường ngoại giao diễn ra sau sức ép từ các thị trường tài chính và một bộ phận những người ủng hộ phong trào MAGA của ông.
Một phần nỗi đau kinh tế đang do nông dân Mỹ - lực lượng cử tri chủ chốt của ông Trump - gánh chịu, do các lô hàng phân bón bị gián đoạn. Điều này cũng được phản ánh qua giá vé máy bay cao hơn do giá nhiên liệu hàng không tăng.
Khi thời hạn của lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần đang cạn dần, vẫn còn phải xem liệu vị tổng thống vốn luôn khó đoán này sẽ đạt được một thỏa thuận đáp ứng các mục tiêu chiến tranh của mình, gia hạn lệnh ngừng bắn sau ngày 21/4, hay tái khởi động chiến dịch ném bom.
Tuy nhiên, giá dầu toàn cầu đã giảm mạnh và các thị trường tài chính - nơi ông Trump thường coi là thước đo thành công của mình - đã khởi sắc vào thứ Sáu, sau khi Iran tuyên bố eo biển sẽ mở cửa trong khoảng thời gian còn lại của một lệnh ngừng bắn riêng rẽ (kéo dài 10 ngày do Mỹ làm trung gian) giữa Israel và Lebanon.
Ông Trump đã nhanh chóng tuyên bố eo biển này an toàn khi ông nhắc đến một thỏa thuận đang được đàm phán với Iran, mà ông cho biết sẽ sớm hoàn tất và phần lớn theo các điều khoản của ông. Dù vậy, các nguồn tin từ Iran tiết lộ với Reuters rằng vẫn còn những bất đồng cần được giải quyết. Iran sau đó đã đảo ngược quyết định này với lý do Hải quân Mỹ vẫn nhắm vào các tàu rời đi từ cảng của Iran.
Các chuyên gia cảnh báo, ngay cả khi chiến tranh kết thúc sớm, thiệt hại kinh tế có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mới có thể khắc phục hoàn toàn.
Một câu hỏi quan trọng là liệu bất kỳ thỏa thuận nào có đạt được các mục tiêu mà ông Trump đã đề ra hay không, bao gồm việc đóng lại con đường dẫn đến vũ khí hạt nhân của Iran - điều mà Tehran từ lâu đã phủ nhận họ đang tìm kiếm.
Iran sở hữu một kho dự trữ uranium làm giàu ở mức độ cao, được cho là đã bị vùi lấp bởi các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào tháng 6. Hôm thứ Sáu, ông Trump nói với Reuters rằng thỏa thuận đang hình thành yêu cầu Mỹ hợp tác với Iran để thu hồi số vật liệu này và đưa về Mỹ. Iran phủ nhận việc đồng ý chuyển giao chúng ra bất cứ đâu bên ngoài lãnh thổ của mình. Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump cho biết Mỹ đang duy trì "một vài lằn ranh đỏ" trong các cuộc đàm phán.
Cùng lúc đó, lời kêu gọi của ông Trump vào đầu cuộc chiến nhằm xúi giục người dân Iran lật đổ chính phủ của họ đã không được hưởng ứng.
Các đồng minh từ châu Âu đến châu Á ban đầu đã choáng váng trước quyết định tham chiến của ông Trump mà không tham khảo ý kiến của họ, hoặc dường như không tính đến rủi ro đối với họ khi Iran đóng cửa eo biển.
"Hồi chuông cảnh báo đang gióng lên đối với các đồng minh ngay lúc này là việc cuộc chiến đã làm nổi bật cách mà chính quyền có thể hành động thất thường, mà không quá quan tâm đến hậu quả," Gregory Poling, chuyên gia về châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, nhận định.
Những tính toán sai lầm
Giống như việc đánh giá sai phản ứng của Bắc Kinh trong cuộc chiến thương mại, ông Trump dường như đã tính toán sai về cách Iran có thể đánh trả về mặt kinh tế trong một cuộc chiến tranh vũ trang - bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia vùng Vịnh và phong tỏa tuyến đường thủy chiến lược giữa họ.
Các quan chức Mỹ đã tiết lộ rằng ông Trump từng tin tưởng một cách sai lầm rằng cuộc chiến sẽ là một chiến dịch giới hạn. Nhưng lần này, những hệ lụy lại lan rộng hơn nhiều.
Thông điệp gửi tới các đồng minh châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc có thể là: Ông Trump, người đang tìm kiếm mối quan hệ nồng ấm hơn với Trung Quốc, có khả năng sẽ theo đuổi các mục tiêu khu vực của mình mà ít quan tâm hơn đến an ninh địa chính trị và kinh tế của họ. Các nhà phân tích tin rằng các chính phủ đó sẽ phải tự điều chỉnh chiến lược cho mọi tình huống bất trắc vì lo ngại về độ tin cậy của ông.
Các nước châu Âu, vốn đang khó chịu vì phải gánh chịu quá nhiều tổn thất kinh tế từ một cuộc chiến mà họ không hề mong muốn, có khả năng sẽ càng thêm lo lắng về cam kết của ông Trump trong việc tiếp tục viện trợ cho Ukraine.
Trong khi đó, các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh muốn cuộc chiến sớm kết thúc, nhưng sẽ không hài lòng nếu ông Trump ký kết một thỏa thuận mà không có các đảm bảo an ninh cho họ.
Hầu hết những người ủng hộ phong trào MAGA vẫn gắn bó với ông Trump bất chấp một số tiếng nói bất đồng. Nhưng ngày càng có nhiều nghi ngờ về việc liệu ông có thể giúp đảng Cộng hòa giành lại vị thế đã mất, đặc biệt là với các cử tri độc lập, kịp thời cho cuộc bầu cử giữa kỳ hay không.
"Ông ấy nhận thức được rằng một phần đáng kể đất nước nằm ngoài cơ sở ủng hộ MAGA của ông, và thậm chí một số người trong phong trào MAGA, đang phản đối kịch liệt những gì ông ấy đã làm," Chuck Coughlin, một chiến lược gia chính trị tại Arizona, nhận định. "Và tôi nghĩ cái giá phải trả sẽ sớm đến lúc phải thanh toán."
Tham khảo: Reuters