Cuối năm 2012, kính viễn vọng không gian Hubble (NASA/ESA) đã sử dụng thiết bị ghi hình quang phổ tử ngoại (STIS) để quan sát vùng cực Nam của mặt trăng sao Mộc Europa.
Chính từ dữ liệu này, các nhà khoa học đã chỉ ra sự tồn tại của các cột hơi nước khổng lồ mà họ tin là phun ra từ đại dương ngầm, thứ giúp Europa có biệt danh "mặt trăng sự sống".
Nhưng một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Astronomy & Astrophysics cho biết xác suất của giả thuyết đó vừa bị giảm xuống sau cuộc phân tích mới.
Cột hơi nước phun ra từ bề mặt "mặt trăng sự sống" Europa, có thể đến từ các đại dương ngầm - Ảnh: NASA
Nghiên cứu mới do các nhà khoa học hành tinh từ Viện Nghiên cứu Tây Nam (SwRI - Mỹ) và Viện Công nghệ Hoàng gia KTH (Thụy Điển) dẫn đầu, bao gồm một số người từng tham gia vào nghiên cứu về cột hơi nước trên Europa hơn một thập kỷ trước.
Họ đã phân tích lại dữ liệu tia cực tím (bức xạ Lyman-alpha của nguyên tử hydro) thu được từ Hubble từ năm 1999 và giai đoạn 2012–2020.
Kết quả cho thấy có một số yếu tố gây nhiễu có thể hiện diện. Đầu tiên, cách hoạt động của Hubble để lại một số điểm không chắc chắn khi xác định vị trí chính xác của Europa so với tâm ảnh. Chỉ cần vị trí của Europa bị lệch đi 1 hoặc 2 pixel, cách giải thích dữ liệu đã hoàn toàn thay đổi.
Điều đó khiến những thứ mà trước đây họ tin là các cột hơi nước khổng lồ, vươn cao đến 200 km có khả năng chỉ là kết quả của tình trạng nhiễu.
Các yếu tố này đã làm xác suất tồn tại của các cột hơi nước ở Europa giảm từ 99% xuống dưới 90%. Đó có lẽ là một tin xấu, mặc dù không triệt để loại bỏ niềm tin về cột hơi nước.
Ngoài Hubble, các dữ liệu từ năm 1997 của tàu vũ trụ Galileo cũng từng gợi ý về các cột hơi nước.
Khi bay qua vùng này, máy đo từ trường của Galileo đã ghi nhận một sự sụt giảm và biến dạng từ trường cục bộ rất lạ trong vòng vài phút, đồng thời thiết bị đo sóng plasma cũng thấy mật độ electron tăng đột biến.
Phát hiện này đã bị "bỏ quên" cho đến năm 2018, khi các mô hình máy tính hiện đại liên kết nó với "cột hơi nước" mà dữ liệu Hubble ghi nhận năm 2012.
Các nhà khoa học suy ra rằng Galileo đã vô tình bay xuyên qua một cột hơi nước khi ghi nhận các biến động.
Trong bối cảnh dữ liệu Galileo và Hubble đều chưa đủ để khẳng định hay phủ định, nhân loại sẽ phải chờ tàu Europa Clipper, dự kiến sẽ đến mặt trăng vào năm 2030 nhằm tìm bằng chứng về thế giới sự sống mà NASA tin là tồn tại trong đại dương ngầm dưới vỏ băng.