Ngày 17/5 vừa qua, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố đợt bùng phát dịch Ebola ở châu Phi là một tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng gây lo ngại quốc tế.
Tính đến thời điểm hiện tại, đã có hơn 300 người bị nhiễm bệnh tại các quốc gia Trung và Đông Phi bao gồm Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo. Ít nhất 118 người đã tử vong.
Bệnh Ebola do một nhóm virus có tên là Orthoebolavirus gây ra. Chủng virus chịu trách nhiệm cho đợt bùng phát lần này là Bundibugyo, một chủng hiếm gặp. Hiện chưa có vắc xin để bảo vệ cộng đồng khỏi sự lây lan của nó, khiến chủng này trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Mặc dù chủng virus hiện tại có tỷ lệ tử vong thấp hơn so với các chủng trước đây, nhưng nó được đánh giá là nguy hiểm hơn do chưa có vắc xin.
WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng gây lo ngại quốc tế khi xảy ra một đợt bùng phát nghiêm trọng, đột ngột, bất thường hoặc ngoài dự kiến, đòi hỏi phải có phản ứng quốc tế để giảm thiểu sự lây lan.
Trước đây, tổ chức này từng tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng trong các đợt bùng phát dịch đậu mùa khỉ (mpox), COVID, Ebola, Zika, bại liệt và cúm lợn.
Đợt bùng phát này bắt đầu từ khi nào?
Virus được phát hiện lần đầu tiên vào ngày 5 tháng 5 tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và được xác nhận là chủng Bundibugyo vào ngày 15 tháng 5.
Căn bệnh này đã lây lan sang Uganda, với hai ca bệnh được phát hiện tại thủ đô Kampala của quốc gia này.
Một ca nghi nhiễm gần đây tại thành phố đông dân nhất của DRC là Kinshasa đã có kết quả xét nghiệm âm tính, nhưng rất có khả năng đợt bùng phát dịch có thể lan tới thành phố này.
WHO cảnh báo quy mô thực tế của đợt bùng phát có thể lớn hơn so với các số liệu hiện tại.
Nó lây lan như thế nào?
Loài dơi ăn quả châu Phi được cho là vật chủ tự nhiên của virus. Khỉ, vượn và linh dương có thể bị nhiễm bệnh từ dơi.
Ca bệnh ở người đầu tiên được xác định tại DRC vào năm 1976. Đây là đợt bùng phát dịch lần thứ 17. Đợt bùng phát tồi tệ nhất là đại dịch Tây Phi giai đoạn 2014-2016 do chủng Zaire gây ra, khiến hơn 11.000 người tử vong.
Virus lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bị nhiễm bệnh như máu, phân hoặc chất nôn, kể cả sau khi họ đã tử vong.
Các nhân viên y tế và những người chăm sóc phải đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất.
Các triệu chứng là gì?
Các triệu chứng của bệnh Ebola có thể xuất hiện đột ngột, bao gồm sốt, mệt mỏi, uể oải, đau cơ, đau đầu và đau họng.
Tiếp theo là các triệu chứng nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, phát ban và các dấu hiệu suy giảm chức năng thận và gan, dẫn đến suy tạng. Trong một số trường hợp, có hiện tượng chảy máu và xuất huyết.
Nhìn chung, khoảng 50% số người mắc bệnh Ebola sẽ tử vong. Tỷ lệ tử vong của các đợt bùng phát trước đây dao động từ 25-90%, tùy thuộc vào chủng virus và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.
Chủng virus hiện tại có tỷ lệ tử vong thấp hơn, rơi vào khoảng 40%. Tuy nhiên, nó được coi là nguy hiểm hơn vì chưa có vắc xin.
Tại sao lại chưa có vắc xin?
Hiện có hai loại vắc xin đã được phê duyệt cho bệnh Ebola.
Một loại là Ervebo, được ra mắt vào năm 2015 và đã được cung cấp cho 345.000 người trong các đợt bùng phát dịch từ năm 2018-2020 tại DRC. Loại vắc xin này hoạt động bằng cách sử dụng một loại protein từ virus Ebola để huấn luyện hệ thống miễn dịch của chúng ta nhận biết và phản ứng với virus mà không cần sử dụng chủng virus sống.
Loại vắc xin còn lại là Zabdeno, đã trải qua các thử nghiệm lâm sàng. Nó chủ yếu được cung cấp cho những người tiếp xúc trực tiếp và các nhân viên y tế. Điều này là do vắc xin yêu cầu hai liều tiêm cách nhau vài tuần, khiến nó ít phù hợp hơn cho một phản ứng khẩn cấp.
Vắc xin cho chủng Bundibugyo hiện tại vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và mới trải qua các thử nghiệm tiền lâm sàng trên mô hình động vật.
Bệnh được điều trị và kiểm soát như thế nào?
Không có phương pháp điều trị đặc hiệu cho chủng Bundibugyo. Việc điều trị tập trung vào quản lý các triệu chứng như duy trì huyết áp, giảm nôn mửa và tiêu chảy, bù nước, quản lý tình trạng sốt và đau đớn.
Các phản ứng y tế công cộng được giám sát bởi chiến lược giám sát Ebola của WHO. Phản ứng này kết hợp giữa truyền thông cộng đồng, chẩn đoán nhanh, cách ly, truy vết tiếp xúc và mai táng an toàn để ngăn chặn sự lây truyền.
Việc truy vết tiếp xúc bao gồm xác định tất cả những ai từng tiếp xúc vật lý trực tiếp với một ca bệnh có triệu chứng, theo dõi họ hàng ngày trong vòng 21 ngày, đồng thời cách ly và xét nghiệm bất kỳ ai phát triển các triệu chứng.
Quá trình xét nghiệm sử dụng phương pháp PCR thời gian thực và xét nghiệm kháng nguyên nhanh (RAT) để phát hiện các hạt virus theo cách tương tự như đối với COVID.
Tuy nhiên, xung đột địa phương, nghèo đói và địa hình hiểm trở đã kết hợp lại tạo thành những thách thức lớn cho công tác quản lý trên thực địa.
Chúng ta có nên lo ngại?
Tâm dịch của đợt bùng phát là tỉnh Ituri của Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), một vùng khai thác mỏ có lưu lượng giao thông cao và đang chịu ảnh hưởng bởi xung đột. Các công nhân thường xuyên di chuyển qua lại giữa các vùng y tế và biên giới, làm tăng nguy cơ lây lan.
Ít nhất bốn nhân viên y tế đã tử vong, cho thấy có những lỗ hổng trong việc phòng ngừa nhiễm trùng tại các cơ sở y tế.
Hiện tại chưa cần thiết phải đóng cửa biên giới, nhưng các cơ quan chức năng đã khuyến nghị DRC và Uganda tăng cường truy vết tiếp xúc và mở rộng quy mô xét nghiệm phòng thí nghiệm.
Vì đây là một tình trạng diễn biến nhanh chóng, điều quan trọng là phải liên tục cập nhật các biện pháp hạn chế và hướng dẫn cách ly hiện hành.
Nguồn: The Conservation