Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: AP)
Ngay cả khi Iran tuyên bố sẽ mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải, cuộc khủng hoảng Trung Đông cho thấy giới hạn về tổn thất kinh tế trong nước mà Tổng thống Trump sẵn sàng chấp nhận.
Tổng thống Trump quyết định cùng Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, dựa trên những gì ông gọi là mối đe dọa an ninh cận kề, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Nhưng hiện tại, khi giá xăng tại Mỹ tăng cao, lạm phát leo thang và tỷ lệ ủng hộ sụt giảm, ông Trump đang gấp rút tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực trong nước.
Theo giới phân tích, Iran chịu tổn thất nặng nề về quân sự, nhưng cũng cho thấy họ có thể gây ra những tổn thất kinh tế mà ông Trump và các cố vấn đã đánh giá thấp, kích hoạt cú sốc năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất từ trước đến nay.
Tổng thống Trump thường công khai tỏ ra không bận tâm đến những lo ngại kinh tế trong nước do chiến tranh gây ra. Tuy nhiên, ông khó có thể phớt lờ thực tế rằng, dù Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào 1/5 lượng dầu toàn cầu bị Iran chặn tại eo biển Hormuz, giá năng lượng tăng vọt vẫn ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ. Cảnh báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế về nguy cơ suy thoái toàn cầu càng khiến bức tranh thêm u ám.
Áp lực tìm lối thoát khỏi cuộc chiến không được lòng dân ngày càng gia tăng, khi các nghị sĩ Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Giới lãnh đạo Iran hiểu rõ điều này, vì thế đang tận dụng việc kiểm soát eo biển Hormuz để buộc nhóm của ông Trump phải ngồi vào bàn đàm phán.
Các nhà phân tích cho rằng những đối thủ của Mỹ trên thế giới có thể rút ra bài học: Dù Tổng thống Trump thể hiện xu hướng sử dụng sức mạnh quân sự trong nhiệm kỳ 2, ông vẫn sẽ tìm kiếm lối thoát ngoại giao khi áp lực kinh tế trong nước tăng đến mức khó chịu.
“Ông Trump đang cảm nhận rõ sức ép kinh tế. Đây chính là gót chân Achilles của ông trong cuộc chiến do chính ông lựa chọn”, ông Brett Bruen - cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, nhận định.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai cho biết, trong khi theo đuổi thỏa thuận với Iran để giải quyết những vấn đề “tạm thời” của thị trường năng lượng, chính quyền “chưa bao giờ mất tập trung vào chương trình tăng trưởng và giảm chi phí sinh hoạt mà tổng thống đề ra. Tổng thống Trump có thể làm nhiều việc cùng lúc”.
Sự chuyển hướng đột ngột của Tổng thống Mỹ Trump vào ngày 8/4, từ không kích sang ngoại giao, diễn ra giữa áp lực từ thị trường tài chính và một bộ phận cử tri trung thành của phong trào MAGA.
Một phần tổn thất kinh tế đang đè lên vai nông dân Mỹ – nhóm cử tri quan trọng của ông Trump – do nguồn cung phân bón bị gián đoạn, giá vé máy bay tăng vì chi phí nhiên liệu tăng.
Khi thời hạn của lệnh ngừng bắn 2 tuần sắp đến, vẫn chưa rõ liệu vị tổng thống nổi tiếng khó đoán sẽ kéo dài thời hạn đình chiến sau ngày 21/4 hay nối lại chiến dịch ném bom.
Tuy nhiên, giá dầu toàn cầu đã giảm mạnh và thị trường tài chính – thước đo thành công mà ông Trump thường nhắc đến – đã khởi sắc hôm 17/4, sau khi Iran tuyên bố sẽ mở eo biển trong suốt thời gian thực hiện lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Li-băng mà Mỹ làm trung gian.
Ông Trump nhanh chóng tuyên bố eo biển đã an toàn, đồng thời quảng bá một thỏa thuận với Iran mà ông nói sẽ sớm hoàn tất và phần lớn theo các điều khoản của Mỹ. Tuy nhiên, các nguồn tin Iran nói với Reuters rằng vẫn còn nhiều khác biệt cần giải quyết.
Các chuyên gia cảnh báo cho dù chiến tranh sớm kết thúc, thiệt hại kinh tế có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để khắc phục.
Một câu hỏi then chốt là thoả thuận mà hai bên có thể đạt được có đáp ứng mục tiêu mà ông Trump đề ra hay không, bao gồm vấn đề dừng phát triển vũ khí hạt nhân.
Một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Trump cho biết, Mỹ vẫn duy trì “một số lằn ranh đỏ” trong đàm phán với Iran.
Đồng minh bất an
Các đồng minh từ châu Âu đến châu Á ban đầu bị sốc vì Mỹ phát động chiến tranh với Iran mà không tham vấn họ, và có vẻ không tính đến rủi ro khi Iran đóng eo biển.
“Đối với các đồng minh của Mỹ, cuộc chiến cho thấy Washington hiện nay có thể hành động thất thường, ít quan tâm đến hậu quả”, ông Gregory Poling, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế ở Washington nhận xét.
Giống như việc đánh giá sai phản ứng của Trung Quốc khi phát động chiến tranh thương mại lần hai, ông Trump lần này dường như đã tính sai cách Iran có thể trả đũa về mặt kinh tế, bằng cách tấn công hạ tầng năng lượng tại các nước vùng Vịnh và phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược.
Theo các quan chức Mỹ, ông Trump từng tin rằng đây sẽ là một chiến dịch quân sự hạn chế, tương tự cuộc đột kích chớp nhoáng vào Venezuela ngày 3/1 hay chiến dịch không kích các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025.
Nhưng lần này, hệ lụy lan rộng hơn nhiều.
Từ cuộc chiến này, các đồng minh của Mỹ ở châu Á, châu Âu và vùng Vịnh có thể hiểu rằng ông Trump sẵn sàng theo đuổi mục tiêu riêng mà ít quan tâm đến an ninh địa - chính trị và kinh tế của họ. Từ đó, họ sẽ phải tính cách điều chỉnh để chuẩn bị cho những kịch bản bất trắc trong tương lai.
Phần lớn những người ủng hộ MAGA vẫn đứng về phía ông Trump, dù có một số tiếng nói phản đối đáng chú ý. Tuy nhiên, ngày càng xuất hiện nghi ngờ rằng liệu ông có thể giúp đảng của mình giành lại vị thế, đặc biệt với các cử tri độc lập, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới hay không.
“Ông ấy hiểu rằng một bộ phận đáng kể trong cả nước, ngoài nhóm MAGA, và thậm chí cả trong nhóm này, phản đối mạnh mẽ những gì ông đã làm. Và tôi nghĩ cái giá sẽ sớm phải trả”, chiến lược gia chính trị Chuck Coughlin tại Arizona nhận định.