Trong khi giá dầu Brent vẫn duy trì quanh mốc 63 USD/thùng và chưa phản ứng mạnh sau vụ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro bị bắt giữ, thì thị trường ngầm của dầu bị trừng phạt lại đang nóng lên từng ngày.
Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của nguồn cung dầu "ngoài luồng" này, đang rơi vào thế khó khi chiến lược nhập khẩu dầu giá rẻ gặp rủi ro chưa từng có.
Việc Mỹ phong tỏa các tuyến vận chuyển quanh Venezuela và tịch thu một loạt tàu chở dầu là lời cảnh tỉnh rõ ràng đối với thị trường dầu giao dịch ngầm.
Theo dữ liệu từ Kpler, hiện có tới 15% nguồn cung dầu toàn cầu nằm trong diện bị trừng phạt, một con số cao kỷ lục. Những thùng dầu này được vận chuyển bằng một “hạm đội bóng tối” gồm các tàu chở dầu né tránh lệnh trừng phạt, vốn đã chiếm 1/5 tổng tải trọng vận tải biển toàn cầu, theo tạp chí hàng hải Lloyd’s List.
Trong tuần qua, Mỹ đã tịch thu 3 tàu trên vùng biển quốc tế. Đây được coi là thời điểm hiếm hoi mà phương Tây có thể mạnh tay với thị trường dầu chợ đen mà không gây cú sốc giá năng lượng cho cử tri trong nước. Đó là nhờ nguồn cung toàn cầu hiện đang dồi dào và giá dầu còn tương đối thấp.
Từ lâu, Trung Quốc đã là khách hàng trung thành của dầu bị trừng phạt từ Iran, Nga và Venezuela, chiếm tới 1/3 tổng lượng dầu nhập khẩu. Việc mua dầu thô nặng với giá cực kỳ rẻ từ Venezuela giúp các nhà máy lọc dầu tư nhân ở tỉnh Sơn Đông tiết kiệm tới 9 USD/thùng so với dầu tương đương từ Canada, theo Argus Media.
Tuy nhiên, sau sự kiện ông Maduro bị bắt giữ, khoảng 500.000 thùng/ngày dầu Venezuela từng được Trung Quốc hấp thụ sẽ có nguy cơ chuyển hướng sang các nhà máy lọc dầu của Mỹ tại bờ Vịnh. Washington cho biết sẽ dần nới lỏng trừng phạt để đưa dầu Venezuela trở lại thị trường chính thống. Điều này sẽ khiến giá dầu Venezuela tăng, giảm sức hút với Trung Quốc và cắt đứt một nguồn cung quan trọng.
Không dừng lại ở đó, đây là lần thứ 3 trong vòng chưa đầy 1 năm mà nguồn cung năng lượng của Trung Quốc bị đe dọa bởi các động thái của Mỹ. Hồi mùa hè, các cuộc tấn công của Israel vào Iran đã khiến giới nhập khẩu Trung Quốc lo sợ rủi ro nhắm vào các cơ sở xuất khẩu năng lượng của Tehran. Đến tháng 10, lệnh trừng phạt với các công ty dầu mỏ Nga như Lukoil và Rosneft lại khiến dầu Moscow trở nên khó tiếp cận hơn.
Dự đoán trước được những rủi ro chính trị này, Bắc Kinh đã có động thái tích trữ. Trong suốt năm 2025, Trung Quốc đã nhập khẩu vượt nhu cầu nội địa và đưa vào kho dự trữ chiến lược. Theo Argus Media, lượng dầu nặng trong kho có thể đủ dùng đến tháng 3/2026, nhưng sau đó Trung Quốc sẽ phải tìm nguồn thay thế từ Canada hoặc Colombia - những lựa chọn có giá cao hơn nhiều.
Ngoài ra, Trung Quốc còn đầu tư trực tiếp vào Venezuela. Tập đoàn China Concord Resources Corp. gần đây đã khởi động 2 mỏ dầu tại quốc gia Nam Mỹ này, với kế hoạch rót hơn 1 tỷ USD để đạt sản lượng 60.000 thùng/ngày vào cuối năm 2026, theo các phân tích từ J.P. Morgan. Tuy nhiên, tương lai của các dự án này giờ đây rất mờ mịt.
Điều đáng chú ý là dù rủi ro gia tăng, giá dầu hiện tại vẫn “đứng yên”. Lý do là nguồn cung dư thừa toàn cầu đang tạo “vùng đệm” tạm thời. Song, thị trường dầu chợ đen đang tích tụ sức ép. Hàng triệu thùng dầu bị trừng phạt đang nằm bất động trên các tàu ngoài biển, không thể tìm người mua vì các biện pháp thực thi ngày càng mạnh tay.
Tham khảo WSJ