Mừng vì nâng ngưỡng, nhưng vẫn lo vì thủ tục
Chính phủ trình Quốc hội tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.
Về nội dung dự thảo, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh quan điểm “chắc chắn phải nâng mức chịu thuế”. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, với hộ kinh doanh cá nhân, dự kiến sẽ nâng lên mức 1 tỷ đồng/năm - tức là doanh thu dưới mức đó thì không phải chịu các mức thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân.
Như vậy, ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh có thể cao gấp 2 lần hiện nay. Những ngày gần đây, nhiều câu chuyện, bàn luận thường ngày của hộ kinh doanh, tiểu thương xoay quanh thuế. Từ hoàn thành thông báo tài khoản ngân hàng ví điện tử, khai thuế quý I, sử dụng hoá đơn điện tử, đến ngưỡng miễn thuế…
Hộ kinh doanh tại chợ truyền thống Hà Nội.
Chị Trần Thị Lan - hộ kinh doanh đồ khô tại Hà Nội - cho biết việc nâng ngưỡng miễn thuế giúp giảm áp lực tài chính phần nào. “Nâng lên thì mừng vì đỡ được một khoản, nhưng cái khó nhất với hộ nhỏ lẻ lại là chuyện xuất hóa đơn bán hàng. Nhiều khi bán lẻ cho khách, giá trị nhỏ, mà vẫn phải xuất hóa đơn thì rất bất tiện, tốn chi phí”, chị Lan nói
Anh Phạm Văn Hùng - kinh doanh hàng phụ kiện, gia dụng - cho rằng ngưỡng khoảng 2 tỷ đồng mới “tạm chấp nhận được” nếu xét đến chi phí thực tế và rủi ro kinh doanh, do không phải mặt hàng nào cũng có lãi ổn định. Có những lô hàng nhập đầu không được phải thanh lý, thậm chí bán lỗ so với giá vốn. Nếu vẫn tính thuế trên doanh thu thì vừa lỗ vẫn phải đóng thuế, rất bất hợp lý.
Các hộ kinh doanh cũng mong muốn chính sách thuế được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đặc thù quy mô nhỏ lẻ. Theo họ, nếu chỉ nâng ngưỡng nhưng thủ tục vẫn phức tạp, đặc biệt là yêu cầu về hóa đơn, sổ sách, thì áp lực tuân thủ vẫn không giảm đáng kể. Hộ kinh doanh cũng băn khoăn trước quy định phải đóng bảo hiểm xã hội nhưng lại không được hưởng cơ chế giảm trừ người phụ thuộc như người lao động.
"Thiết kế" lại cách thu, tránh cào bằng
Ông Nguyễn Văn Thức - Chủ tịch Công ty TNHH Tư vấn thuế BCTC - nhận định, việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng từ năm 2026 là bước tiến đáng kể, nhưng vẫn chưa phản ánh đúng chi phí sinh hoạt và chi phí kinh doanh thực tế. Ông Thức cho biết, phần lớn hộ kinh doanh là mô hình gia đình, cả hai vợ chồng cùng làm, không có thêm nguồn thu. Nếu ngưỡng miễn thuế thấp, họ có thể rơi vào tình trạng thu nhập thực tế chưa đủ sống nhưng vẫn phải nộp thuế.
Từ năm nay, mức giảm trừ gia cảnh được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Theo tính toán của ông Thức, để đảm bảo mức sống tối thiểu, một hộ kinh doanh cần thu nhập khoảng 21,7 triệu đồng/tháng. Với giả định tỷ suất lợi nhuận 20%, doanh thu phải đạt trên 1,2 tỷ đồng/năm.
Như vậy, nếu ngưỡng miễn thuế thấp hơn mức này, nhiều hộ về bản chất vẫn chưa đủ điều kiện sống cơ bản nhưng đã phải nộp thuế.
Ngoài ra, việc áp dụng một ngưỡng chung cho mọi ngành nghề bị cho là mang tính “cào bằng”. Có ngành chỉ cần doanh thu vài trăm triệu đồng đã có lãi, nhưng cũng có ngành phải đạt vài tỷ đồng mới bắt đầu có lợi nhuận.
Việc sử dụng hoá đơn điện tử vẫn làm khó nhiều hộ kinh doanh nhỏ, chủ hộ lớn tuổi.
Một vấn đề khác là khả năng tuân thủ. Phần lớn hộ kinh doanh quen với thuế khoán, nên khi chuyển sang kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử và làm quen với kế toán thường gặp khó khăn. Chi phí đầu tư ban đầu và chi phí duy trì hàng tháng không nhỏ, trong khi năng lực quản trị còn hạn chế.
Thực tế, tình trạng không lấy hóa đơn đầu vào hoặc không xuất hóa đơn đầu ra vẫn phổ biến, vừa gây thất thu ngân sách, vừa khiến hộ kinh doanh gặp rủi ro khi bị kiểm tra do thiếu chứng từ.
Chủ tịch Công ty TNHH Tư vấn thuế BCTC đề xuất cần phân loại hộ kinh doanh theo quy mô doanh thu. Nhóm dưới khoảng 1-1,2 tỷ đồng/năm nên được miễn thuế hoàn toàn nhưng vẫn phải tuân thủ hóa đơn. Nhóm từ 1,2-5 tỷ đồng có thể tính thuế dựa trên doanh thu kết hợp tỷ suất lợi nhuận bình quân theo ngành. Trên 5 tỷ đồng nên chuyển lên doanh nghiệp hoặc áp dụng cơ chế tương tự trong giai đoạn chuyển tiếp.
Ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhận định, khó khăn lớn nhất khi xây dựng chính sách nằm ở đặc thù của khu vực hộ kinh doanh.
Theo ông, nhiều người kinh doanh dựa vào kinh nghiệm, tay nghề, không được đào tạo bài bản về kế toán. Một người bán phở có thể bán hàng trăm bát/ngày, nấu rất ngon, nhưng không thể lập sổ sách đầy đủ. Nếu áp dụng cứng nhắc quy định như doanh nghiệp, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của họ.
Từ góc độ này, ông Nam cho rằng, chính sách thuế không nên đặt nặng việc “có nộp hay không”, mà quan trọng hơn là “nộp như thế nào”. Hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế, nhưng cách thức cần đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện.
Việc thiết kế chính sách cho khu vực này đòi hỏi cách tiếp cận riêng, không thể áp dụng máy móc như với doanh nghiệp. Theo ông, thực tế này cũng là điều cơ quan quản lý đã nhìn thấy, và việc sửa đổi chính sách lần này cần hướng đến giải quyết chính những bất cập đó.